Պոեզիայի սահմանների աղոտ գիծը

Ամբողջ շաբաթ բանավիճեցինք, կռվեցինք, ձայներ բարձացրինք մի հիմար Բուքովսկու ու Վիթմենի պատճառով։ Ահա թե ինչ։ Եվ վեճը չվերջացավ դասարանում. այն մեզ հետ տուն մտավ, մեզ հետ եղավ ամբողջ շաբաթն ու կիրակին։ Էսպես, մտքիս վերջում իրեն կախեց ու համբերատար սպասեց մինչև իրեն կանդրադառնայի։ Երկու ժամը մեկ թակում էր մտքիս դուռը, թե՝ հիմա հարմար է՞։ Ես էլ ըստ սովորության զայրանում էի սկզբում նրա վրա և դուռը կոպիտ շրխկացնում, իսկ հետո ինձ վրա, որ էդպես վարվեցի։ Մի խոսքով, վերջապես եկավ ժամանակը, որ լսեմ ու անդրադառնամ մտքիս այդ թելին։
Քննարկման ժամանակ սովորականից շատ էի պնդում իմ կարծիքը, այն էլ՝ վստահորեն։ Եվ փորձում էի գտնել ինչ-որ սահմանումներ պոեզիային՝ նրա առաջ դնելով ցանկապատեր։ Բայց չէ՞ որ հենց դա է սպանում ու ոչնչացնում արվեստը։ Ի՞նչ է պոեզիան, ո՞վ է պոետը, անտեղի պատասխաններ, որոնցից ուղղակի պետք էր ազատվել շտապ։ Ինչո՞ւ պատասխանել այս հարցերին, ինչո՞ւ չթողնել դրանք բաց ու ազատ երևակայությանը։ Հիմա ամեն ինչից դժվարը սահմանելն է Պոեզիան և դրա էությունը։ Չէ՞ որ այն մի խճանկար է, որի անկյունները չեն համապատասխանում կողքիններին, որ արդեն մաշվել ու կորացել են։ Դրա սահմանները մրոտվել են ու ձուլվել կողքի արվեստի գծերի սահմաններին։ Այնքան, որ դժվար է տարբեր էլ։ Արդյո՞ք այն երաժշտություն է, արդյո՞ք այն պար է թե զգացմունք ,  թե՞ անգամ ժամանակի մեքենա։ Ո՞վ գիտե, հաստատ ես՝ չէ։

Նանորն ու Պապիկը

Մանկությունը ինչ հետաքրքիր երևույթ է, չէ՞, անգամ ամենավատ օրերն ու ժամերը լցված էին լինում ինչ-որ բարի ու դրական լիցքով։ Քույրս ինձնից մի ութ տարով մեծ է, երբ նստում ենք ու հիշում մեր ապրած տարիները, հասկանում ենք, որ նույն իրավիճակը տարբեր ձևով է բացատրվել մեր ուղեղներին։ Տխուր օրերին նա տխրում էր, քանի որ հասկանում էր լրջությունը, կարողանում էր կարդալ մարդկանց հոգսերը։ Իսկ ես գտնում էի մի փոքր մանրուք ու ժամերով մտածում, խաղում, օրորվում ու ապրում էի անհոգ։ Այսպես է լինում մանկությունը, այն իր քաղցրությամբ վերացնում է դառնությունը կյաքից։ Այսպիսին էլ կար իմ մանկությունը։ Մի դեպք է իմ մեջ տպավորվել, որը, իմ կարծիքով, շատ բան է ասում իմ կյանքի մասին։ Իրար վրա երևի մի երեսուն րոպե չի տևել այդ դեպքը, սակայն այնտեղ խոսվում է փոքր ժամանակվանից մնացած իմ վատ ու լավ կողմերի մասին։ Այսպիսով՝ այս կարճ պատմության գլխավոր դերերում էինք ես ու  Պապիկս։ Փոքր ժամանակվանից եղել եմ շատ հետաքրքրասեր, հարցերով լի, ու հարցերով մարդկանց նյարդերը տաշող։ Իսկ իմ հարցախեղդի զոհը մշտապես լինում էր Պապիկս, քանի որ միայն նա էր պատասխանում համբերատար։ Ճիշտ է,  ընտանիքի մյուս անդամներն էին նաև փորձում պատասխանել, բայց մեկը աշխատանքի էր, մյուսը՝ դպրոց, երրորդն էլ պատասխանը չգիտեր և փորձում էր տարբեր ճանապարհներով հարցից խուսափել։ Մի խոսքով՝ Պապիկս ամենահարմար մարդն է այդ գործի համար։ Այսպիսով, մի բարի օր՝ ազատ պատասխանատվության տհաճ  զգացումներից, իմ փոքրիկ ուղեղում մի գաղափար է գոյանում, որը անտիկ ժամանակներից խեղդել է մեծ փիլիսոփաներին, երևի։ Այսպես, ինձնից գոհ- գոհ, նոր հարց մշակած, ինչպես անում են լրագրողները կարևոր հանդիպումներից առաջ, գնում եմ Մեծն ամենագետ Պապիկի մոտ՝ հարցնելու թե ինը հազարից հետո ինչ թիվ է գալիս։  Նա համբերատար պատասխանում է
-Տաս հազար․
Ընդունում եմ պատասխանը, բայց սա արդեն մարտահրավել է։
-Լավ, իսկ ի՞նչ է գալիս տաս հազար ինը հարյուրից հետո։
-Տաս հազար ինը հարյուր մեկ։
-Չէ, դա նկատի չունեմ է, տաս հազար ինը հարյուր իննսունինը...
- Տասնմեկ հազար։  
-Չէէ՜, էէ՜, ինը-ինը-ինը-ինը-ինը թվից հետո ի՞նչ է գալիս։  
Այստեղ արդեն երևում է, որ չեմ կարողանում իմ միտքը արտահայտել, չեմ կարողանում հասկացնել Պապիկին, թե ինչ եմ ուզում ասած լինել։ Պապիկն էլ իր աշխատանքն է անում. նա հակիրճ պատասխանում է հարցերին։  Իսկ ես ավելի եմ նյարդայնանում․
-Ասենք, մի տասը հատ իննը սենց գրեմ իրար կողքի․․ ,Ինը հարյուր իննսունիննից հետ, ինը հարյուր իննսունինը, ինը հազար իննսունինը․Չէէ ,էէէ՜հ

Տեսնես է ո՞ւր կգնար իմ միտքը, եթե կարողանայի այն ճիշտ արտահայտել։

Նիհիլզիմ


Ինչ որ մի կերպ և ինչ որ ճանապարհով հասնում են նիհիլիզմի թունելում։ Այսպիսով ուզում եմ նշել այդ ճանապարհներից երկուսը, որոնք տանում են դեպի այդ թունելը։
Երբ մարդիկ մերժվում են հասարակության կողմից, երբ դա չարաշահում է ու վիրավորում նրանց, երբ հուզականորեն հիասթափեցնում է նրանց, այդ ժամանակ մարդիկ անցում են նիհիլիզիմին։
Իսկ կան նաև մարդիկ, որոնք ուղղակի անցնում են այդ գաղափարին՝ լինելով հոգնած, հիասթափված հասարակության կանոներից, կրոնի ու պաշտպանմունքի դադտարկությունից և այլն։ Փորձում եմ գտնել այդ փիլիսոփաների կյանքում ինչ դեպքերն են նրանց տարել այդ  միայնակ կյանքի գաղափարախոսությանը։ Փոքր ինչ ուսումնասիրեցի Շոպենհաուերի ասույթները, միքանիսը հետաքրքրում են, իսկ միքանիսը հակասաելու ցանկություն առաջացնում։

Դու ոչինչ չես կարող անել քեզ շրջապատող բթության դեմ: Բայց իզուր մի անհանգստացիր՝ չէ՞ որ ճահիճը նետած քարը օղակներ չի առաջացնում:

Ես ընդունում եմ, որ այն մարդը, ով պատրաստ է ընդունել աշխարհը ոչնչության հիմքում գտնվելուն, շատ ուժեղ կամքով մարդ է։ Սակայն ես այդպիսին չեմ, երևի դրանից է, որ շրջապատը իմ վրա ինչ-որ չափով ազդեցություն է թողնում։
Հետաքրիքր է, ուսումնասիրելով և Շոպենհաուերի, և Նեցշեի կյանքերը, նկատեցի, որ երկուսն էլ եղել են կենդանիների հանդեպ շատ հոգատար և հասկացող։
Ինքնուրույն դատողությունը՝ շատ քչերի առավելությունն է: Մնացածին ղեկավարում են հեղինակությունը և օրինակը:

Կա ի ծնե միայն մեկ թերություն՝ դա այն համոզմունքն է, որ մենք ծնվել ենք երջանիկ լինելու համար:


                           
Ինչքան կարդում եմ այս տողերը, այնքան ավելի եմ հիասթափվում։ Կներեք, բայց եթե շարունակ եմ լավ բան չի լինի։



Փիրուզյա հեռուն․․․

Սպասված ճամփորդությունը ինձ ետ տարավ, տարավ այն ծանոթ ու ջերմ միջավայրը։ Թեհրանը լի էր նոստալգիայով։ Ինչ տեղին բառ է, այսպես է բացվում՝ վերադարձ տուն + ցավ, տառապանք։ Պատճառը մշուշոտ է, չեմ կարող այն բացատրել։ Բայց այն տատանվում էր կարոտի ու ցավի նժարի վրա։ Մի բան հաստատ գիտեմ. երջանիկ եմ, որ այդպիսի միջավայրում եմ մանկությունս անցկացրել, և երջանիկ եմ, որ այժմ էլ պատանեկությունս այսպիսի միջավայրում եմ անցկացնում։


Մի քիչ այն մանկության մասին, որ թողեցի ու հեռացա

Այն պատերի տակ, որտեղ վազել եմ, ընկել եմ, փարվել գետնին․ այն բաց երկնքի տակ որտեղ ուշ գիշերներ աստղեր եմ ման եկել, այն բաց դռների ներքո, ուր իմ տունն եմ համարել։ Այժմ այդ պատերն ու դռները ունեն իրենց մեջ մի ջերմ երանգ։ Ասես, դեռ ինձ չէին մոռացել։ Ինչ-որ հին ու բարի կապ կար մեր միջև։ Այդ կապը, այդ փխրուն թելը երբեք չի պոկվում, հնարավոր է՝ ամրանա, հնարավոր է՝ մաշվի, բայց երբեք այն չի պոկվի։

Այնտեղ, ուր շողում է փիրուզը՝ երկնքի տեղը

Կապույտ է Թեհրանը, կապույտ է իր գեղեցկությամբ ու թախծոտությամբ։ Այն կապտած է և ցավից ու հույսից։ Մեղրագույն աչքերս լավ են ընկալում այդ երանգը։ Ասում են՝ ինչու է Թեհրանի երկինքը այդքան մռայլ, ախր նա իր գույնը քարին ու պատին է տվել։ Երկինքը գունազրկվել է։ Այն հին լաջվարդ երկինքը հիմա առել է քարի գույնը ու դառել մոխրագույն։ Քո փիրուզն է բախշած  ամեն անկյունում։ Անկյուններումդ թաքնված է աննշան հնությունն ու արժեքը։ Իրական արժեքը, որը մնում է ստվերի տակ։ Քչերը գիտեն այդ արժեքի մասին, և այդ քչերի ուսերին է այդ իմացության բեռը պահպանելու պարտականությունը։ Երջանիկ եմ, որ այդ քչերի մեջ եմ մտնում, որ գիտեմ քո անփոխարինելի ու հարուստ պատմության մասին, քո հնօրյա ու այսօրվա ճարտարապետական համաձուլվածքի մասին և քո համ ու հոտի մասին։ Պատմական կամուրջներդ ,կարմիր աղյուսներդ ու նորաձև աշտարակներդ կազմում են մի ուրիշ աշխարհի մասնիկ։ Դու էլ ես այդ նույն աշխարհից, բայց մեկ-մեկ անճանաչելի ես դառնում։ Քո մոռացության առուների մեջ իմ մանկության մի մասնիկը թողեցի, ամենաքաղցր մասը։ Մոխրոտ պատերդ ծիածանով  պատեցի։
Իմ քաղաք, ժպտում ես ժողովրդիդ պարբերաբար հանդիպող ժպիտներով։ Դու ժպտում ես, մեկ-մեկ էլ ծամածռած ժպտում, մին էլ հոնգուր-հոնգուր լաց ես լինում։ Մեր վերադառնալու օրը ամբողջ օրը լաց եղար։ Քո լացով պատեցիր մեր պատուհանները։ Սակայն անապատներովդ էլ չորացրիր, քարավաններիդ հետ էլ առվի պես տարար։  Էլ ինչ ասեմ, իմն ես, ես՝ քոնը։ Մենք իրարից բաժանում չունենք։ Միշտ էլ կմնաս իմը, իսկ ես՝ քոնը։
Թեհրան, գիտեմ, իմ ու քո հարաբերությունները մի քիչ բարդ են։ Ինչպես սիրեմ, եթե ատում եմ քեզ, բայց ինչպես ատեմ, եթե սիրում եմ քեզ։ Իմ փիրուզե քաղաք, իմ Թեհրան․

Մի քիչ էլ՝ Ալեհեր իմաստունի մասին




Գիտեք, ես հասցրել եմ արդեն աշխարհի կեսը տեսնել։ Առաջ եմ ընկել ժամանակից։ Աշխարհի կես, ամբողջ աշխարհի ուղիղ կեսը տեսել եմ իմ աչքերով։ Իսկ ինչպե՞ս եղավ, որ առաջ ընկա։ 
Լավ, գաղտնիքս կբացեմ, խարդախություն եմ արել։ Հազարամյա, մտածված ու խորամանկ քայլ եմ արել։ Մտածում եմ՝ այս հնարքի հեղինկակը եղել է մի ծեր, ալեհեր իմաստուն, ով ամբողջ աշխարհով մեկ շրջել է, տեսել է մշակույթ ու կյանք։ Զգացել բնություն ու շինություն։ Այդ ալեհերը հասկացել է ճամփորդելու կարևորությունը և սրտին դարդ է եղել, երբ տեսել է իր շուրջ մարդկանց, որոնց, հոգսերի և դժվարությունների պատճառով, հնարավորություն չի տրվում ճամփորդելու։ Այդպիսով նա գլուխ է կոտրում և գտնում է լուծումը՝ Սպահան։ «Էսֆահան նեսվէ ջահան»`նշանակում է աշխարհի կես։ Ասում են, եթե այցելում ես Սպահան, ուրեմն դու արդեն տեսել ես ամբողջ աշխարհի կեսը։ Ճիշտ էլ ասում են. ժողովուրդը այդ հարցերում միշտ ճշմարիտ է։ Իսֆահան այցելողը տեսել է ամբողջ աշխարհի կեսը։ Մի քիչ խորամանակ լինեք, ինձ կլսեք և անպայման կայցելեք Սպահան։
Շեն մնա այն ալեհեր իմաստունը։




Կարդալով Էլիոթին


Կարդալով Թ․ Ս․ էլիոթի «Սնամեջ մարդիկ» ստեծղծագործության հայերեն տարբերակը՝ նկատեցի, որ շատ արտահայտությունների իմաստը ինձ հասկանալի չէ։ Փնտրելով ինձ անծանոթ արտահայտությունների իմաստը՝ հանդիպեցի մի քանի հետաքրքիր բացատրությունների, որոնք կցանկանայի ներկայացնել։ Ստեղծագործությունը սկսվում է այս տողերով «Պարոն Քուրցը ․․․ մեռավ» «Ողորմացեք ծերուկ Գային»։ Պարոն Քուրցը՝ Ջոզեֆ Քոնրադի հայտնի «Խավարի սրտում» վեպի հերոսն է։ Իսկ «Ողորմացեք ծերուկ Գային» գալիս է Գայ Ֆոքսի գիշերից, նոյեմբերի հինգին,անգլիացի երեխաները ասում էին այս բառերը, երբ փող էին խնդրում Գայ Ֆոքսից, որպեսզի գնեն հրավառություններ այդ օրը նշելու համար։ Ասվում է , թե Գայ Ֆոքսը դավաճան էր, ով փորձել էր պայթեցնել պառլամենտի շենքը, սակայն այն չհաջողվեց։ «Նրանք ովքեր կտրեցին անցան Ուղիղ հայացքով մահվան մյուս Արքայությունը» արտահայտությունը Դանթեի «Աստվածային կատակերգություն» ստեղծագործությունից է։ Այստեղ նաև կրկնվում է Աչքերի գաղափարը, սա նրանից է, որ հավերժության մեջ գտնվող աչքերը, որոնք ունեին հավատ և համարձակություն, կաթվածության չէին ենթարկվում։ Հղի գետի ափին կանգնած Դժոխքի Արքելոնի գետը՝ Դանթեի «Ինֆերնո»-ում։ Անիծյալները պետք է անցնեն այս գետը, որպեսզի հասնեն մեռյալների եկիր։ Վարդը բազմաթերթ- Դանթեի «Աստվածային կատագերկությունում» դրախտը նկարագրվում է որպես Բազմաթերթ վարդ։ Բացատրությունները պարզելով՝ այժմ ավելի լավ եմ հասկանում։ Եվ այդպիսով ավելի լավ զգում այն։ Հիասթափության վերջին փուլի տողերն են։ Հոգումդ լցվում են, և զղջում ես կարդալու համար այս ամենը։ Չեմ հասկանում. Ինչո՞ւ ապրել գիտակից, բայց հիասթափության մեջ թաթախված, եթե կարող ես լինել ապուշ, բայց երջանիկ։